40e jaargang nr.  1 (januari 2026)
thema: De deugd in het midden

Lennart Hoftijzer
Een wrede strijd om vrede
Nahum 2

Nog maar kortgeleden hebben we gezongen van vrede op aarde. Inmiddels is het nieuwe jaar aangebroken. Vrede zou weleens het beste kunnen zijn wat we elkaar te wensen hebben, juist omdat er zoveel onvrede en chaos is. In de tijd van Nahum was het niet anders. Te midden van oorlog en geweld spreekt hij vrijmoedig over de vrede. Het is een troost voor wie bedreigd wordt, maar het is een oordeel over wie grensoverschrijdend is.
Door middel van een drieluik stond ik met de gemeente stil bij het profetenboekje Nahum. Ter voorbereiding was er elke keer een ‘preek in de week.’ We namen dan een halfuurtje de tijd om het bijbelgedeelte te lezen en daar met elkaar over door te praten. Het hielp mij om af te stemmen op de hoorders en het was medebepalend voor de focus van de preek. Zo gingen we ook aan de slag met Nahum 2.
De Herziene Statenvertaling leest Nahum 2:1 als het laatste vers van Nahum 1. Het leek mij echter logischer om de indeling van de Nieuwe Bijbelvertaling aan te houden. Nahum 2 zet dan in met de woorden ‘Daar, over de bergen, snelt een vreugdebode. Hij kondigt vrede aan.’ Dit vergezicht staat in schril contrast met de gezanten uit het laatste vers van dit hoofdstuk. Deze gezanten zouden gezien kunnen worden als belastinginners, of ze werden erop uit gestuurd om een oorlogsverklaring over te brengen. Hun stem wordt echter niet meer gehoord, terwijl de boodschap van de vreugdebode bij Juda wel binnenkomt. Door het eerste en het laatste vers van Nahum 2 aan elkaar te verbinden, lijkt er een stijlfiguur te ontstaan waarmee de rest van het hoofdstuk verstaan kan worden.

Jona en Nahum
Tijdens de preek in de week zagen we dat er in Nahum van perspectief wordt gewisseld, maar dat de overgangen niet altijd helder zijn. In de verkondiging heb ik dit verder uitgewerkt om aan te geven dat je als lezer op deze manier wordt meegenomen in de algehele verwarring. Het gaat immers om een verrassingsaanval op Nineve, de hoofdstad van het Assyrische rijk.
Ook stelde iemand de vraag hoe het zover heeft kunnen komen, want Nineve had zich na de oproep van Jona toch bekeerd? Een aantal generaties verder lijken de mensen echter weer terug bij af te zijn. Eerst waren ze onwetend, maar nu ze willens en wetens het verkeerde pad kiezen, moet Nahum zo’n honderdvijftig jaar later alsnog de ondergang aankondigen. Hier zou een vertaalslag gemaakt kunnen worden met het oog op vandaag. In hoeverre groeit er in ons land een generatie op die onwetend is en misschien wel weer openstaat voor wat iemand als Jona te vertellen heeft? Of is nu vooral Nahum aan zet om de schade van het verleden in het heden aan het licht te brengen? In de prediking heb ik dat verder niet uitgewerkt. Wel ben ik erop ingegaan dat God blijkbaar de onwetendheid van mensen mee laat wegen. Jona moest namelijk daadwerkelijk de stad ingaan om de mensen toe te roepen. Nahum hoefde dat niet meer te doen, een schriftelijke verklaring afgeven was voldoende.
Voor de stad moet de boodschap de profeet een verschrikking zijn geweest, maar het was een troost voor wie door de Assyriërs was overmeesterd. Nineve stond namelijk symbool voor onmenselijk veel geweld en agressie. Is dat misschien een reden waarom er een goddelijke interventie plaatsvond? Vaak lijkt de hemel te laten gebeuren wat er zich op aarde afspeelt. Koninkrijken komen en gaan, overmeesteren en worden overmeesterd. Zodra echter Gods grote reddingsplan in het geding komt, grijpt Hij in. Dat doet Hij door de machten tegen elkaar op te zetten. Zo wordt duidelijk dat God geschiedenis schrijft door onze geschiedenis heen. Op deze manier heb ik geprobeerd om woorden te geven aan wat Nahum voor zich ziet.
Vervolgens heb ik, geïnspireerd door het boek De weg van vrede van Stefan Paas, het begrip ‘vrede’ gedefinieerd aan de hand van de drieslag verzoening, recht en vreugde. Deze benadering was helpend om duiding te geven aan de relatie tussen Jona en Nahum. Bij Jona lag het accent uiteindelijk op de verzoening, terwijl er met Nahum recht wordt gedaan aan zowel de onderdrukker als de onderdrukte. De vreugde komt tot uiting bij het zien van de overwinning op het kwaad.

Concreet
Het bleef zoeken hoe Nahum 2 concreet gemaakt kan worden. Een valkuil is om de passage te snel met de actualiteit te verbinden, terwijl de complexiteit van het huidige wereldgebeuren om voorzichtigheid vraagt. Toch zat hier voor mij wel de urgentie. Nahum geeft geen pasklare antwoorden op prangende vragen, maar laat wel zien dat er achter historische gebeurtenissen een groter plan schuilgaat. God lijkt het patroon van elkaar opvolgende machten te gebruiken om de weg van vrede te laten voortbestaan. Die weg wordt vaak aangevochten en is soms nauwelijks zichtbaar.
Toch is de vrede merkbaar voor wie van binnenuit wordt aangeraakt en beseft dat het van boven naar beneden werkelijkheid zal worden. Iedere menselijke poging om een vredesmacht te verwezenlijken zal vroeg of laat uitlopen op een met geweld opgelegde en beheersmatige vrede. Het raadselachtige van het evangelie is dat het geweld van binnenuit tegen zichzelf wordt gekeerd en dat door de overmacht van de hemel de machten op aarde zullen breken. De ondergang van Nineve is daar wellicht een stille getuige van. Het is opmerkelijk dat de stad na de verwoesting nooit meer is opgebouwd. Een kale vlakte in het huidige Irak is de enige herinnering aan de vergane glorie. Daarin zit wellicht de vertaalslag met het oog op vandaag. Het kwaad is niet onoverwinnelijk en grensoverschrijdend gedrag op de aarde ontgaat de hemel niet.
Ook in deze tijd blijft het patroon voortbestaan waarin machthebbers komen en gaan. De vrede blijft echter bestaan; niet door middel van overmeesteren en overmeesterd worden, maar door het kruispunt te volgen van lijden en opoffering naar de uiteindelijke totale overwinning.

Leeuwenhol
Dit alles wordt in Nahum 2 op beeldende wijze uitgetekend door middel van een bende losgeslagen leeuwen (vers 12 en 13). De beelden roepen herinneringen aan Daniël op, maar bij Nahum zijn de roofdieren niet gemuilkorfd. De leeuw was in Assyrië een koninklijk symbool. Om te laten zien dat de koning oppermachtig was, werden er ook wel leeuwenjachten georganiseerd. Nahum gebruikt dit beeld om de leiders van Nineve te omschrijven als bloeddorstige leeuwen die verscheuren om te doden en te imponeren. Alle grenzen worden overschreden, er is geen enkel fatsoen; men is uiteindelijk alleen nog maar met zichzelf bezig. Iedere vorm van bondgenootschap is daardoor ondenkbaar geworden, er zijn immers alleen nog maar vijanden. En die worden in elkaars armen gedreven met als gemene deler de gezamenlijke haat tegenover Assyrië.
Het laat zien dat zelfs in een boosaardige strijd om de macht van de sterkste er altijd naar medestanders gezocht moet worden. Zegt dit misschien iets over dat wij mensen niet bedoeld zijn om tegenover elkaar te staan, maar met elkaar te leven? Wie deze gouden regel veronachtzaamt, lokt een opstand van de tegenstanders uit en zal zonder medestanders ten onder gaan. Deze blinde vlek heeft Nineve uiteindelijk de kop gekost. Ze dacht dat ze onoverwinnelijk was, maar bleek zichzelf van binnen uitgehold te hebben en werd zo een gemakkelijke prooi voor omliggende volken. Die historische nederlaag heeft zeggingskracht tot op de dag vandaag en draagt bij aan de hoop dat eens de genade zal overwinnen.

L. Hoftijzer is predikant van de Hervormde Gemeente Sprang.
Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.