40e jaargang nr.  1 (januari 2026)
thema: De deugd in het midden

Piet de Jong
Kroniek
Achteromkijken

Op Nieuwjaarsdag plegen nogal wat voorgangers in hun preek te benadrukken dat van een nieuw jaar geen sprake kan zijn. Alle oude uitdagingen en problemen, zonden en ziekten uit het voorbijgegane jaar slepen we met ons mee het nieuwe jaar in. Preken die ik in het verleden vaak hoorde en die me nooit aanmoedigden of troostten.
Eerder verlamden deze preken en voelden ze als een pleidooi de dingen vooral bij het oude te houden. Voor velen van ons mogelijk de beste optie, maar wel jammer voor heel veel mensen in onze wereld, bijvoorbeeld de honderdtwintig miljoen vluchtelingen. Maar elke dag is een dag van God, is een nieuwe dag en een nieuwe kans, uitdaging en roeping, om waar mogelijk het leven van anderen een beetje dragelijker te maken. In deze kroniek – eind januari inmiddels voor u – kijk ik nog even achterom.

Drones
In mei 1940 wemelde het ineens van Duitse vliegtuigen boven de stad Rotterdam. Oudere mensen hebben me dat vaak verteld. Het bombardement duurde niet lang, maar was dermate effectief dat ons land capituleerde en jaren van bezetting volgden. In plaats van vliegtuigen zou een volgende keer de lucht vol drones kunnen zijn. In de laatste maanden van 2025 was er vrijwel elke dag al melding van. Wat zijn dat voor drones? Voorbodes van grote zwermen, die straks als sprinkhanen neerdalen over de stad? Zoals in Kyiv regelmatig gebeurt met honderden in een nacht? Veel informatie wordt niet gegeven, maar ook na weken onrust, signalering en waarschuwing is de indruk dat ook bij defensie eigenlijk niemand echt weet wat er nu speelt. Wie zit erachter? De Russen? Waarmee moeten we rekenen? In elk geval: zorg dat je noodpakket op orde is. Raadpleeg het noodboekje, bezorgd in elke brievenbus. Dit soort maatregelen en vage informatie voelt weinig geruststellend. Hadden we Amerika nog maar als grote bondgenoot. Maar dat is verleden tijd. Op Trump kun je niet aan en zijn belangrijkste ministers zeggen openlijk Europa te haten.
Het jaar 2025 zou achteraf wel eens gezien kunnen worden als het jaar van nieuw openlijk zich manifesterend fascisme in onze wereld, dat in Amerika is begonnen met de start van Trump en zijn vele decreten, ondertekend met driedubbele zwarte viltstift. Zijn eenzijdig genomen besluiten trillen alle dagen in de Amerikaanse samenleving, maar eigenlijk overal in de wereld. Zeker ook in Europa. Trump heeft alle trekken die horen bij een autocratisch en fascistisch leider. Het is wachten op uniformen en laarzen. Hoewel hij maar steeds vraagt om de Vredesprijs, laat hij zich door dat verlangen niet weerhouden overal dood en verderf te zaaien en zich om niemands heil te bekommeren. Zijn we wakker? In het Reformatorisch Dagblad zag ik een hoofdredactioneel commentaar onder de kop: ‘Duitse angst voor AfD niet terecht.’ Nemen we weer de verkeerde afslag?

Spreidingswet
In de aanloop naar 29 oktober 2025 werd migratie weer het grote item. Met name de instroom van asielzoekers. De zogenoemde Spreidingswet, die regelt dat alle gemeenten voor een voorziening moeten zorgen naar draagkracht, blijft verzet oproepen. En voor rechtse politici is het een stok om de doorsnee Nederlander op te zetten tegen burgemeesters en gemeenteraden. Aantallen over instroom worden bewust aangedikt. ‘Hoeveel mensen moeten jullie hier opvangen?’ vroeg ik in augustus tijdens mijn vakantie in Zoutelande op Walcheren aan oude bekenden. Ik heb daar indertijd leren lezen en schrijven. Op het heerlijke zonnig strand – heel wit overigens – ben je al gauw in gesprek met bekenden. ‘Wij moesten hier twaalf mensen opvangen’, vertelde een goede vriend cynisch. ‘Zegge twaalf. Daarover is een paar avonden lang vergaderd, want het voelde moeilijk! Twaalf maar liefst. Overigens worden op het moment door deze woonkern dertigduizend mensen opgevangen, die hier vakantie houden. Maar dat is geen probleem. Ook niet voor de huisartsen.’
Het verzet tegen de Spreidingswet zit hier en daar diep. Volgens een later in 2025 uitgevoerd onderzoek zou het verzet ook sterk zijn in de gemeenten in de Biblebelt. Daar was ik al bang voor, maar het raakte me toch. Omdat binnen heel veel refokerken, -scholen en -gezinnen er juist zo veel compassie is met vluchtelingen. Sowieso met mensen in nood. Met gezinnen die mensen vooruitsturen in de hoop dat hun gezinnen later ook veilig kunnen zijn. Zijn hun refobestuurders en politici harder en ideologisch onverzettelijker? Wreekt zich dat in refokringen weinig vrouwen op bestuurlijk niveau meepraten?
Het verzet in deze kringen begint steeds meer een ideologisch gevecht te worden. Onder refo’s lijkt op het moment een soort ‘opstand der bevindelijken’ in gang te komen. Via het Reformatorisch Dagblad, het Nederlands Dagblad en vooral de socials en de podcasts lijken rechts-radicale refo-influencers de kans te ruiken van een brede conservatieve beweging. Een verbond van refo’s, BBB, SGP, conservatieven als Wierd Duk, mensen uit de nalatenschap van Charlie Kirk en vertegenwoordigers van FvD en JA21, volgens dr. Bart Jan Spruyt ‘de enige echte fatsoenlijke conservatieve partij’. Eind november 2025 was er in Gouda een grote manifestatie met als thema Geloof – Moed – Cultuurkritiek. Uit verslagen begreep ik dat men in ons land een heftige strijd aan de gang ziet tussen goed en kwaad. Volgens spreker Wierd Duk zouden veel seculiere mensen zich willen aansluiten bij een opstand van bevindelijken. ‘Als we nu de handen ineenslaan is Nederland misschien nog net te redden.’ Opening en sluiting van deze avond? Dr. P. de Vries. Bizar, ik had altijd gedacht dat mensen als dr. P. de Vries en dr. B.J. Spruyt iets hadden met Kohlbrugge.

Kerkklokken
De ideologische strijd betreft vooral de ontwikkelingen op het gebied van seksualiteit, relatie, gender en LHBTQ+ en de abortuspraktijk in Nederland. Volgens deze visie is seculier-liberaal Nederland begonnen met een soort christenvervolging. Minstens zoveel zorg heeft men over de ‘islamisering’ van ons land. Op zich wat raar als je bedenkt dat men juist in die kring wel eens veel bondgenoten kan vinden in de strijd tegen de seculiere punten hierboven. Maar voorlopig ziet men in de komst van de islam alleen maar de invloed van een heel andere, duivelse cultuur. Men is er niet gerust op, men beschouwt alle moslims in ons land als potentiële vijanden. Vooral BBB en SGP zijn hier vol in de actie. Zelfs zo serieus dat men een wetsvoorstel indiende om te verbieden dat moskeeën hun gebedsoproep, de azan, laten horen met hulp van een versterker. In een notitie hierover van de BBB tijdens de verkiezingscampagne ging men zelfs zover dat ‘er niet meer op straat gebeden mag worden’. Van de BBB had ik zoiets niet meteen verwacht. Waar zijn de boeren nu mee bezig? Boeren lopen alle dagen in de schepping rond, hebben vrijwel allemaal ook echt veel daarmee, maar de lofprijzing moeten ze nu aan de vogels overlaten?
Het verzet in SGP-kring heeft te maken met hun nog altijd moeizame verhouding met artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, over het uitroeien van de valse godsdienst. Toen de SGP werd opgericht was dat de Rooms-Katholieke Kerk en de paus de antichrist. Daarover hoor je ze niet meer. In plaats daarvan zijn het nu de hardwerkende moslims in Rotterdam en omgeving geworden. En net men zoals bij het onbesuisd strafbaar stellen van mensen zonder papieren ineens bedacht: maar een kopje soep geven mag toch nog wel? Nee, zei de wet – zo ook nu weer een actie zonder inzicht. Want zoveel plaatsen zijn er niet waar de gebedsoproep wordt gehoord. En elke burgemeester kan die beperken en reguleren en doet dat ook. Niet bidden op straat? Een hele bizarre actie, ook nog kort voor Kerst. Met zoveel liederen, vieringen en gebeden buiten in de publieke ruimte. Ook geen Mars voor het leven? Of een Mars voor Jezus? Zulke tochten gaan hier in Rotterdam meestal langs het stadhuis, een monument, de Bijenkorf, en overal wordt stilgestaan en gebeden op straat.
De redenering dat het bekende klokluiden heel wat anders is, is inhoudelijk zo dun als krantenpapier. Overigens heeft men in kerkelijk afgescheiden kring nooit veel opgehad met klokgelui. Aanvankelijk mocht men niet luiden, toen het wel mocht is men er vaak niet aan begonnen. Er zijn ook weinig oude kerkklokken die niet gewijd zijn aan Maria, een van de apostelen of andere heiligen. Klokken die je dus direct aansporen op de dag van de Heer. Samengevat: waar is men nu zo bang voor, dat zelfs de erfenis van Charlie Kirk wordt ingezet om hardwerkende moslims te bashen en een cultuur van gisteren te redden? Of zijn dit allemaal signalen dat het niet goed gaat met de refozuil en heel deze beweging een soort Uzza-beweging (2 Sam. 6:6ev) aan het worden is?

Overlijden ds. Bob Poot
Ten slotte: op 6 november jl. overleed in Bodegraven ds. Bob Poot. In december zou hij 100 jaar worden. Bob Poot was een van de eerste medewerkers van Kontekstueel. Tijdens de oprichtingsbijeenkomst in Leiden in 1986 kwam ik hem voor het eerst tegen. Toen was hij predikant in Zoetermeer. Wim Dekker verdeelde de taken. Aan Bob Poot werd de kroniek toebedeeld. Wie leek daar beter geschikt voor als hij? Samen met Hette Abma nam hij de taak op zich, al zei hij meteen dat hij ‘afgaand was onder de mannen’ en wij jonge dominees niet teveel moesten verwachten. Bob Poot was een heel inspirerende dominee-theoloog. In zijn bijdragen volgde hij kritisch wat er zo allemaal gebeurde in kerk en cultuur. Hij had een scherpe fijnzinnige pen. Ik geef graag een enkel citaat uit zijn eerste kroniek naar aanleiding van een congres van honderden evangelisten in Amsterdam van overal in de wereld. Zijn impressie over hen was zeker niet negatief, maar sloot af met de woorden: ‘Het massale samen-staan-we-sterk roept de suggestie op van een te klaren karwei, benevelt zo gemakkelijk met een lichte overwinningsroes. Ik mis de diepgang van het roepen uit de diepte en het wachten op God, dat Hij het maken zal.’ Tijdens zijn gang door de kerk was hij ook vijf jaar een van de rectoren van het instituut Kerk en Wereld. In die jaren raakte hij betrokken bij de beweging van Samen-op-Weg. Hij was de enige nog levende van de zogenoemde Achttien die in 1961 de aanzet gaven tot het samengaan van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland. Naar aanleiding daarvan zochten twee jaar geleden – twintig jaar Protestantse Kerk! – Bas Plaisier en ondergetekende hem op voor een bijzonder interview in ons tijdschrift. Wij gedenken ds. Bob Poot met veel respect en dankbaarheid voor zijn betrokkenheid bij ons tijdschrift. We leven mee met zijn vrouw Marjolein.

Rotterdam, 5 december 2025

P.L. de Jong is emeritus predikant in de Protestantse Kerk in Nederland.
Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.