Terug naar hoofdinhoud

40e jaargang nr.  5 (sept. 2026)
thema: Nazomernummer

Derk-Jan Hoogenboom
Bijbelstudie
Stil tot God

Wat heb je nodig op de drempel van een nieuwe periode? Het kerkgebouw van onze gemeente was tien maanden lang ingrijpend verbouwd en nu vierden we er weer onze eerste eredienst. En het was een doopdienst. Twee momenten waarop mensen terugkijken en met verwachting en een zekere spanning vooruitkijken. Welk woord van God klinkt er dan? Ik koos voor Psalm 65:2a.
Dat had te maken met een persoonlijke ervaring uit mijn studententijd. Wij woonden in Houten maar kerkten regelmatig in de Jacobikerk in Utrecht. Dat leverde weleens discussie op of we met de trein gingen of zouden fietsen. Een discussie die gevoerd werd rond het thema ‘zondagsheiliging’ (van enige ecologische afweging was geen sprake). De fietsers wonnen. Aangekomen in de kerk groetten we alle bekenden maar die gaven geen reactie. Toen we gingen zitten bleek waarom: Andries Zoutendijk stond al op de kansel maar had rustig gewacht tot wij zaten en begon toen met de woorden waarmee hij iedere dienst begint: ‘Laten we stil worden tot God’.
Het was een moment waarin mijn wereld op zijn kop stond. Die discussie ging over ons begrip van goed en kwaad maar toen we belandden in de kerk werden we opgeroepen om te zwijgen en God ‘in te wachten’. Van God als object werd Hij de Sprekende. Van mensen die wisten wat het goede was voor de zondag werden we bedelaars die het van een Woord van God moesten hebben.
Die woorden van het begin van de dienst in de Jacobi wilde ik voor de gemeente neerleggen en uitleggen.

Focus op God
De inleiding probeert wat gedachten en indrukken bij elkaar te brengen: het gedane werk, een vernieuwde kerk én een baby in ons midden. Maar dan met de aandacht op God gericht: ‘We kijken ernaar uit om in de Sionskerk de Heere te horen spreken en Hem te antwoorden in geloof en lofzang. Want daarvoor is er toch een kerkgebouw nodig? Een plek waar de Bijbel opengaat en geluisterd kan worden naar Gods Woord. Met de bede en in de verwachting dat God door Woord en sacrament ons ontmoet. Een plek om muziek te maken en te zingen tot eer van God. Een plaats om je nood voor God uit te klagen en een plaats om Hem te loven.’
Literatuur begint altijd met een spanning, die in de loop van het verhaal moet worden opgelost, beantwoord. Die hebben we met dit vers volgens mij te pakken. ‘We lazen Psalm 65: in Sion wordt een lofzang gezongen. Maar wel een aparte: De lofzang is in stilte tot U, o God, in Sion. “Stilte” – hoe is dat (ook de komende jaren hier) een lofzang voor God in Sion?’

Stil-zijn
Ik focus in de preek op vers 2a. De psalm in z’n breedte had ik op Dankdag al bepreekt. Ik merk dat het geheugen van de gemeente beperkt is en verwacht niet dat er zeven maanden na dato nog iets is blijven hangen van het toen gezegde. Maar de preek van toen geeft me nu wel de ruimte om heel specifiek over deze tekst te preken en tegelijk te checken of ik de tekst niet uit het verband van de hele psalm ruk. ‘Dat woord “stil-zijn” is in het Oude Testament, in teksten die over het algemeen worden gerekend tot oudere delen van de Bijbel, een woord dat wordt gebruikt voor een schrikreactie. “Al de inwoners van Kanaän smolten weg van angst. (...) Door de grootheid van Uw arm verstomden zij als een steen” (Exodus 15:15-16). God komt en openbaart zich als rechter – en mensen verstarren, zwijgen als doden. Houd dit eerst even vast: de Heere verschijnt in Sion. Daar begint het mee. En als Hij in het midden van een zondig volk verschijnt dat verstommen onze praatjes. Onze acties. Ons geloof. Misschien ook onze lofzang.’
‘Het woord krijgt in nog weer latere teksten een andere klank, dan komen we voorzichtig bij de connotatie die het in Psalm 65 heeft. “Laat hij eenzaam zitten en zwijgen, (...) misschien is er hoop” (Klaagliederen 3:28-29). Als God komt, houdt dat oordeel in. Maar zou het ook zo kunnen zijn dat Hij oordelend een wending in de dingen teweegbrengt? Dan krijgt de stilte de betekenis van “stille verwachting”.’
‘In Psalm 51-64 is veel geklaagd. Over zonde, ziekte en tranen. Nu wordt de dichter stil. Hij kijkt niet meer naar zijn schuld, ziekte en verdriet. Hij luistert of hij Gods stem kan vernemen, of wat hij hoort misschien de stem van God al is, of Gods stem misschien al klonk in wat hem overkwam. Maar dat is dan meer dan stil zijn, meer dan wachten, het is vérwachten. De psalmist wacht op heil. Zo wordt de stilte de plek en het moment waar God aan het Woord komt: oordelend én reddend, helend.’
‘Zo begrijp ik die vertaling van Robert Alter ineens: “To You silence is praise, God in Zion.” Als ik stil word, als de stemmen in mij zwijgen, als wij geen andere goden voor zijn aangezicht zetten of God die goden veroordeelt, komt er ruimte om Hem te ontmoeten. Dan ben ik niet meer op mijzelf maar word ik aangesproken. Dat geeft verwachting: als ik zwijg, komt God aan het Woord. Of misschien is God in het oordeel al aan het Woord gekomen en dringt het nu pas tot me door. Dan is dát misschien aanbidding, praise.’

Stil in Sion
De toepassing begin ik met de toelichting van Muus Jacobse bij het lied ‘O Heer, verberg U niet voor mij’: ‘De hele dag had ik, bij het vertalen en bewerken van geestelijke liedteksten, vrome woorden samengerijmd en ik voelde mij ’s avonds op mijn kamer voor het slapengaan beschaamd en ver van God. Woorden, woorden, en ik had zelf geen woorden meer om tegen God te zeggen. Zo is dit versje toen ontstaan als een persoonlijk gedicht, om te zeggen, wat ik niet zeggen kon, om te wachten op Gods eigen spreken.’
‘Wat zeggen we veel! Wat kan er veel zijn in je leven. En wat kunnen we daardoor druk worden, vol in ons hoofd en in ons hart. “Laten we stil worden tot God”, niet: stil voor God. Dat is een keus van ons. Maar: stil tot God: dat is een eerbiedig wachten “tot Hijzelve komt”. Ik word pas mens als ik het leven niet meer in mijn vingers heb, maar het als geschenk uit Gods hand ontvang. Als Hij mij zijn heil toezegt.’
‘Het Woord is vlees geworden, zegt de apostel Johannes. God is in Jezus Christus tot ons gekomen, “en wij hebben Zijn heerlijkheid gezien, een heerlijkheid als van de Eniggeborene van de Vader, vol van genade en waarheid” (Johannes 1:14). Hij zweeg voor zijn belagers. Hij zweeg voor God, wachtend op zijn ontferming. En in de stilte van de Paasmorgen wekte de Vader Hem op: wij hebben gegronde verwachting om stil te zijn tot God, want Hij heeft onweerstaanbaar gesproken. Met dankbaarheid en vertrouwen nemen we onze plek in de kerk weer in. Want: “Voor U is stilte lofzang, God in Sion.”’

D.J.T. Hoogenboom is predikant van de Christelijke Gereformeerde kerk te Bennekom. Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Raadplegingen: 5