Terug naar hoofdinhoud

nr4 • 2026 • Verlangen naar Christus:

40e jaargang nr.  4 (juli 2026)
thema: De kern van gereformeerd belijden nú. 40 jaar Kontekstueel

Bijbelstudie
Verlangen naar Christus: hoe Petrus met minder woorden meer zegt
1 Petrus 2:1-3
Heime Leenman

Het Oude Testament was belangrijk voor de schrijvers van het Nieuwe Testament. Dat is niet alleen om te ‘namedroppen’. Het geeft wezenlijke inkleuring aan wat de schrijvers bedoelen. Daarmee kunnen ze met minder woorden meer zeggen voor diegenen die bekend zijn met wat geciteerd wordt. Petrus gebruikt het Oude Testament in samenspraak met de contemporaine cultuur op een diepere wijze dan een eerste lezing zou doen veronderstellen.
‘U hebt toch de goedheid van de Heer geproefd?’, zo parafraseert Petrus Psalm 34 in zijn brief. Hij schrijft dit aan christenen in Asia Minor, het huidige Turkije, die in een cultuur en samenleving leven waarin zij anders zijn en getreiterd worden. Een samenleving die deze christenen niet begrijpt in ieder geval. Petrus wil zijn broeders en zusters op het hart drukken om het vol te houden te midden van de verdrukking. Daarvoor gebruikt hij dus onder andere Psalm 34. Dat is meer dan slechts een hart onder de riem steken, er zit een diepte in die je op het eerste gezicht niet snel zou zien. De eerste drie verzen van 1 Petrus 2 vormen een minibetoog op zich. Wanneer je de redenering van vers 3 terugleest naar vers 1, zie je hoofdopdracht om te verlangen.

Vreemdelingschap
Een eerste (verborgen) laag zit in de vertaling van het Oude Testament waar Petrus waarschijnlijk goed bekend mee was, en die hij waarschijnlijk gebruikte. Deze vertaling kwam enkele eeuwen eerder tot stand en de omstandigheden van het tot stand komen zijn van belang. De Joden waren verspreid geraakt in een hellenistische, Griekssprekende wereld. Zij waren vreemdeling. Toen de Joden het Hebreeuws naar het Grieks overzetten, was dat niet alleen een kwestie van vertalen, maar van theologie in de praktijk. In onze vertaling (van het Hebreeuws) lees je in Psalm 34:5b namelijk: ‘Hij heeft mij van alle angst bevrijd.’ In de Griekse vertaling lezen ze het Hebreeuws iets anders, waardoor het wordt: ‘Hij heeft mij van het vreemdelingschap bevrijd.’ Psalm 34 zingt immers van hoop op redding uit de nood. Voor deze vertalers was de nood het meest concreet in hun vreemdeling zijn. Petrus citeert wel een ander vers, maar dit is de achtergrond die Petrus in gedachten had. Hij schrijft zelf later in 1 Petrus 2:11 expliciet over het vreemdelingschap van christenen in een wereld die hen niet begrijpt. Immers, de christenen waaraan Petrus schrijft herkennen dit net zo goed.

Christus is Heer
In de Griekse vertaling van Petrus’ citaat (‘U hebt toch de goedheid van de Heer geproefd?’) zit een woordspeling die wel eens belangrijk zou kunnen zijn voor de christenen. Het woord voor ‘goedheid’ is in het Grieks chrèstos. Dat woord zit heel dichtbij aan het woord Christos, Christus. De uitspraak was toentertijd waarschijnlijk nagenoeg identiek. Petrus citeert de psalm maar maakt er geen opdracht, maar een vraag van. Daardoor gaat de lezer bij zichzelf te raden naar een antwoord, maar tegelijkertijd veronderstelt Petrus een positief antwoord. De vraag is bovendien dubbel, door de woordspeling in het Grieks. Niet alleen vraagt Petrus ‘U hebt toch de goedheid van de Heer geproefd?’, maar net zo goed vraagt hij: ‘U hebt toch geproefd dat Christus Heer is?’ Want dit betekent christenzijn: dat je merkt dat Christus Heer is. In Hem proeven we Gods goedheid ten volle.

Melk
Christenen moeten dus verlangen, zoals pasgeboren zuigelingen, met een soort oerverlangen dat alles overweldigt, naar melk. Frappant is dat het gaat om moedermelk die afkomstig is van God, de Vader. God wordt vaker als zorgzaam, beschermend en voedend voorgesteld, onder meer in het Oude Testament. Tegelijk zit hier een extra laag in. In de tijd waarin Petrus schrijft is moedermelk meer dan alleen fysieke voeding. De gedachte heerste dat moedermelk ook morele voeding was. Het morele karakter van de voedster werd als het ware ‘ingeschonken’ in de baby. De kwaliteit van de moedermelk bepaalt mede het morele karakter van het kind. Het was dus zaak om een moeder of voedster met een goed moreel karakter te hebben. Als Petrus impliceert dat God de bron is van de moedermelk, dan impliceert hij daarmee dat christenen deel krijgen aan Gods (morele) karakter.
Petrus spreekt bovendien niet over slechts ‘melk’, maar over de ‘zuivere, ware melk.’ Voor hen die in de NBV21 meelezen, zien dat ik daarvan afwijk. Zij spreken namelijk over de ‘zuivere melk van het woord.’ Wat is er aan de hand? Het draait om het woord logikon. De NBV21 vertaalt dat met ‘van het woord’, ik vertaal het eerder als ‘ware’, maar eigenlijk zit er een betekenis achter die niet makkelijk in een paar woorden te vangen is.

Logikon
Logikon betekent letterlijk ‘het spreken of denken betreffend’. Je zou al snel kunnen denken daarin aan ‘woord’, logos. Daarmee maak je dan de stap naar ‘van het woord’ (zoals de Nieuwe Bijbelvertaling of de Herziene Statenvertaling). Te horen is dat ons woord ‘logisch’ er aan verwant is. Je zou het kunnen vertalen met ‘rationeel’. Punt is echter dat de woorden ‘logisch’ en ‘rationeel’ bij ons een andere connotatie hebben dan in de tijd van Petrus. In Grieks-Romeinse cultuur was de Stoa een belangrijke filosofische stroming. Ons woord ‘stoïcijns’ komt er nog vandaan. In deze stroming is het rationeel of logisch om je te conformeren naar de logica van het universum. Je accepteert de werkelijkheid zoals die is, in plaats van je daartegen te verzetten.
Als Petrus echter spreekt over je conformeren aan de werkelijkheid, bedoelt hij daar natuurlijk de nieuwe werkelijkheid mee zoals die gebracht is door het lijden, sterven en de opstanding van Jezus Christus. Petrus stelt dat ons leven afgestemd moet zijn op die nieuwe werkelijkheid. De melk waar hij over spreekt gaat dus niet alleen om het Woord (logos), het lezen van de Bijbel. Dat is daarin opgenomen, maar het gaat breder. Het gaat om alles wat het christelijk leven voedt en onderhoudt. Het gaat om alles wat ‘logisch’ is volgens de nieuwe realiteit van Christus. Overigens vind je dit logikon nog op één andere plek, in Romeinen 12:1. Daar wordt gesproken over ‘de ware eredienst’, waarin deze betekenis van ‘conform de realiteit in Christus’ net zo goed passend is.

Uitkleden
De laatste stap van het minibetoog in drie verzen is 1 Petrus 2:1. ‘Ontdoe u dus van alles wat slecht is, van alle bedrog en huichelarij, alle afgunst en kwaadsprekerij.’ Dat is geen losstaande opdracht, maar is de andere kant van de medaille van het verlangen. Immers, als je steeds meer gaat leven naar de realiteit in Christus, betekent dat net zo goed dat je afscheid neemt van wat daarmee niet in overeenstemming is. Het woord voor ‘ontdoen’ wordt gebruikt voor het uittrekken van kleren. Dat is een geschikt woord. Immers, als kleren te groot of te klein zijn, niet bij je smaak passen of je niet goed staan, dan trek je uit. Zo is het met het leven: alles wat niet past bij Christus, trek je uit.

H.C. Leenman is predikant van de gereformeerde kerk in Zuilichem (PKN).
Mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Raadplegingen: 83